تبلیغات
مشاهیر و نام آوران ایران زمین - دکتر محمود حسابی

دکتر حسابی: چهره های ماندگار

زنده یاد دكتر محمود حسابی(1371 – 1281) فیزیكدان ایرانی، در تهران زاده شد . پدر و مادرش از مردم تفرش بودند. خانوادهء او به كارهای دولتی و سیاسی اشتغال داشتند و آثار خدمات آبادانی مانند قنات و مسجد از جد ایشان در تهران موجود است.

محمود چهار ساله بود كه پدربزرگش سفیر ایران در عراق شد و همراه خانواده اش به بغداد رفت. پس از دو سال توقف در آن شهر با خانواده به دمشق رفتند و سال بعد به بیروت منتقل شدند. تحصیلات ابتدایی را در هفت سالگی در مدرسه فرانسوی بیروت آغاز كرد و در آن جا با زبان فرانسه آشنا شد. تحصیلات متوسطه خود را در كالج امریكایی بیروت گذراند و در سال 1299 شمسی ایسانس ادبیات و علوم خود را از دانشگاه امریكایی بیروت گرفت. در 19 سالگی درجه*ی مهندسی راه و ساختمان را از دانشكده*ی مهندسی بیروت دریافت كرد و بخشی از برنامه آموزشی پزشكی دانشگاه بیروت را نیز گذراند.

در 1303 پس از اخذ دانشنامه*های ستاره*شناسی و نجوم و زیست*شناسی از دانشگاه امریكایی بیروت عازم فرانسه شد. در سال 1304 درجه*ی مهندسی برق را از دانشكده*ی برق ( اكول سوپریور دو الكتریسیته) و در 1305 مدرك تحصیلات معدن مدرسه*ی عالی معدن پاریس را دریافت كرد. تحصیلات رسمی دكتر حسابی در سال 1306 با اخذ درجه*ی دكترای فیزیك از دانشگاه سوربن فرانسه خاتمه یافت.

او در مدت تحصیل خود زبان های عربی، انگلیسی، فرانسه و آلمانی را آموخته بود به طوری كه می توانست از نوشته های علمی و فنی آن*ها به خوبی استفاده كند . در ضمن تحصیل رسمی در چند رشته ورزشی از جمله شنا موفقیت*هایی كسب كرد.

بازگشت به ایران

دكتر حسابی در سال 1306 به ایران بازگشت و در وزارت فواید عامه (وزارت راه و ترابری) به عنوان مهندس راه*سازی به استخدام دولت درآمد. یك سال بعد مدرسه*ی مهندسی وزارت به كوشش او تأسیس شد و بخشی از تدوین نظام*نامه آن را خود به عهده گرفت. در همین سال نقشه*ی ساختمانی راه ساحلی سراسری میان بندرهای خلیج فارس، از بوشهر تا بندر لنگه را تهیه كرد.

در سال 1307 به سبب افزایش مدرسه*های متوسطه و احتیاج به معلم برای تدریس در آن*ها ، دارالمعلمین عالی را تأسیس شد . دكتر حسابی در قسمت علمی این مؤسسه در رشته*ی فیزیك و شیمی به تدریس فیزیك پرداخت. دارالمعلمین عالی در سال 1321 به دانش*سرا تغییر نام یافت و دكتر حسابی همچنان به تدریس در آن مؤسسه تربیتی مشغول بود.

در سال 1313 دانشگاه تهران را با همكاری جمعی از فرهنگ*پروران تأسیس كرد و دانشكده فنی را بنیان نهاد و مدت دو سال ریاست دانشكده*ی فنی و تدریس در آن را برعهده داشت. پس از مدتی دانشكده علوم دانشگاه تهران را بنیان نهاد. ریاست این دانشكده از 1321 تا 1327 و از 1330 تا 1336 به عهده ایشان بود. از آغاز كار دانشكده علوم تدریس بعضی از درس*های فیزیك را عهده*دار بود تا آن كه شاگردانی كه خود تربیت كرده بود به مقام استادی رسیدند و ایشان فقط به تدریس اپتیك پرداختند.

آثار و خدمات

دكتر حسابی كه در یك خانواده با فرهنگ ایرانی و مسلمان تربیت شده بود، با فرهنگ مغرب زمین نیز آشنا شد و توانست با شایستگی از امكانات موجود استفاده كند و خود را پرورش دهد و آن گاه توانایی*های خود را در جهت سازندگی به كار گیرد. آثار و خدمات دكتر حسابی در عمر طولانی و مؤثرشان عبارت از تربیت مستقیم چند هزار مهندس، استاد و دبیر فیزیك، پایه*گذاری چند نهاد علمی و فنی، تألیف و انتشار چندین كتاب و مقاله*ی علمی.

سراسر زندگی دكتر محمود حسابی در جریان آموزش و پرورش كشور بود. او بیش از شصت سال به آموزش فیزیك اشتغال داشت. نكته*سنجی ، واقع*نگری ، ژرف*نگری علمی و تعمق و تفكر علمی را در جامعه علمی ما پایه*گذاری كرد. او به كار معلمی خود عشق می ورزید و هیچ گاه از جستجو و كاوش باز نمی ایستاد. دكتر حسابی در كلاس*های خود فقط مفاهیم علمی را انتقال نمی*داد بلكه كوشش می*كرد كه در دانشجویان عشق و علاقه به علم*آموزی و كاوشگری به وجود آید و مهارت*های لازم را كسب نمایند.

در سال 1366 در كنگره*ی شصت سال فیزیك كه به مناسبت بزرگداشت استاد برپا شد از خدمات ایشان به عنوان پدر فیزیك ایران قدردانی شد. از كارهای مهم او، نخستین نقشه*برداری از راه ساحلی سراسری بندر*های میان خلیج فارس، نخستین راه تهران به شمشك، ساختن نخستین رادیو در كشور، بنیانگذاری مؤسسه*ی ژئوفیزیك، تأسیس سازمان انرژی اتمی، ایجاد نخستین دستگاه هواشناسی، پایه*گذاری انجمن موسیقی ایران، عضویت در تأسیس فرهنگستان زبان ایران،* تدوین قانون تأسیس دانشگاه، تشكیل مؤسسه استاندارد، پایه*گذاری نخستین مدرسه*ی عشایر در ایران در لرستان، پایه گذاری مرکز مخابرات اسد آباد، تاسیس نخستین مرکز مدرن تعقیب ماهواره در شیراز، نصب و راه اندازی نخستین دستگاه رادیولوژی در ایران، تاسیس نخستین بیمارستان خصوصی در تهران به نام بیمارستان گوهرشاد، تاسیس مرکز عدسی سازی در دانشكده علوم تهران و ایجاد نخستین رصدخانه*ی جدید در ایران از كارهای اوست.

دكتر حسابی در سال 1310 انجمن فیزیك ایران را تشكیل داد و از همان زمان به عضویت انجمن فیزیك اروپا، امریكا فرانسه و آكادمی علوم نیویورك درآمد. در سال 1314 عضو پیوسته*ی فرهنگستان ایران شد. در 1313 عضو شورای دانشگاه بود. علاوه بر این عضو شورای عالی فرهنگ، عضو انجمن اصطلاحات علمی، رئیس پژوهش* فضای ایران در هنگام تشكیل آن و رئیس انجمن ژئوفیزیك ایران به هنگام تشكیل آن بود. در بسیاری از كنفرانس*های علمی شركت داشت و با بسیاری از نامداران جهان علم در ارتباط بود.

فعالیت*های سیاسی

دكتر حسابی علاوه بر فعالیت*های علمی و كارهای تحقیقاتی در امور سیاسی و اداری و قانونگذاری كشور نیر مؤثر بود. ایشان عضو هیأتی بود كه از شركت نفت انگلیس خلع ید كرد و نخستین رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شركت ملی نفت ایران شد. در سال 1330 به وزارت فرهنگ ایران در دولت مصدق منصوب شد. پس از آن به مجلس سنا راه یافت و تا سال 1342 در این سمت باقی ماند. او با طرح قرار داد ننگین کنسرسیوم و کاپیتولاسیون و نیز با عضویت دولت ایران در قرارداد سنتو در مجلس مخالفت كرد.

نگارش و پژوهش

نوشته های دكتر حسابی شامل 21 كتاب ، رساله و مقاله است. این نوشته*ها در سه زمینه*ی فیزیك، زبان فارسی و پژوهش*های فرهنگی است. در موضوع فیزیك ، علاوه بر رساله*ی دكتری درباره*ی حساسیت سلول*های فوتوالكتریك (1927 ) شش جلد كتاب و شش مقاله منتشر كرده*اند.

عنوان كتاب*ها*ی فیزیك عبارتند از:

1. كتاب فیزیك دوره اول متوسطه 1318

2. كتاب دیدگانی فیزیك دانشگاه تهران 1340

3. نگره كاهنربایی 1345

4. فیزیك حالت جامد 1348

5. دیدگانی كوانتیك 1358

6. الكترودینامیك (1945) Essaid Interpretation des Ondes de Broylie

عنوان مقاله*های فیزیك عبارتند از:

1. تفسیر امواج دو بر در شش رساله با عنوان A Strain Theory of Matter ، دانشگاه تهران 946 .

2. درباره*ی ماهیت ماده.

3. مقاله*ای درباره*ی پیشنهاد تفسیر قانون جاذبه*ی عمومی نیوتون و قانون میدان الكتریكی ماكسول چاپ شده در گزارش ذرات اصلی در دانشگاه كمبریج انگلیس 1946 .

4. مقاله*ای درباره*ی ذرات پیوسته Continuous چاپ شده به وسیله**ی آكادمی علوم امریكا 1947 .

5. مقاله*ای درباره*ی مدل بی*نهایت گسترده در نشریه*ی فیزیك فرانسه.

6. رساله*ای درباره*ی نظریه ذره*های بی*نهایت گسترده دانشگاه تهران 1977 .

 

مهم*ترین دستاورد علمی

كتاب*هایی كه دكتر حسابی تألیف كرده*اند، دارای آخرین آگاهی*های علمی به دست آمده تا زمان تألیف هر كتاب است. از نظر نویسنده مهم*ترین كاری كه در طول عمرش انجام داده است كاربر نظریه*ی بی*نهایت گسترده بودن ذرات است. خلاصه این نظریه آن است كه هر ذره بیشتر در یك نقطه متراكم است، ولی مقدار اندكی از آن در تمام فضا گسترده است .

 

خدمات فرهنگی

پژوهش*های فرهنگی استاد شامل رساله*ی راه ما ( 1935 )، كتاب نام*های ایرانی(1319) و رساله*ای درباره*ی فیزیك جدید و فلسفه*ی ایران باستان است. در زمینه*ی زبان،*كتاب*های وندها و گهواره*های فارسی (1368)، فرهنگ حسابی 372 ، رساله*ی توانایی زبان فارسی (1350) از آثار ماندنی در فرهنگ فارسی هستند. دكتر حسابی در كتاب وندها و گهواره*های فارسی می نویسد: "زبان فارسی یكی از زبان*های هند و اروپایی است. این زبان*ها دارای ریشه*های مشتركی هستند و از هندوستان و ایران و كشورهای اروپا تا جزیره*ی ایسلند گسترش دارند. این زبان*ها از نوع زبان*های تحلیلی و دپسا می*باشند( Analytic and Agglutmating ). در ساختمان این زبان*ها دو جزء وجود دارد. یكی ریشه*ها و دیگری وندها. ریشه*ها شامل فصل و اسم و صفت*اند و وندها شامل پیشوند و پسوند. از تركیب این دو جزء واژه ها ساخته می شوند. مثلأ واژه (پیشرفت) از دوسیدن ( الساق) ریشه (رفتن) به پیشوند (پیش ) ساخته شده است و واژه ( گفتار ) از ریشه گفتن و پسوند ( آر) ساخته شده است." شماره واژه*هایی كه با چند ریشه و پسوند و چند پیشوند می توان ساخت بسیار زیاد است. با 1500 ریشه و 150 پسوند می شود 225000= 150×*1500 واژه ساخت . با تركیب این 225000 واژه با 200 پسوند می شود 45000000= 200× 225000 (چهل و پنج میلیون) واژه دیگر ساخت. در فارسی تركیب های فراوان دیگری هم هست كه به این شماره افزوده می شود. مانند تركیب اسم با صفت چون ( روش اول ) و پیوند اسم با اسم چون ( خردپیشه ) و فعل با صفت چون و فعل با فعل چون ( گفت و شنود ).

  • قالب وبلاگ | قالب وبلاگ | بلاگ اسکای